Wat zijn de gezondheidsgevolgen van asbest.

Als gevolg van blootstelling aan asbest, kunnen verschillende asbestziekten ontstaan:

asbestose

Asbestose is een stoflongziekte (pneumoconiose) waarbij verbindweefseling van de luchtwegen optreedt (diffuse longfibrose), ontstaan als gevolg van asbestblootstelling. De verbindweefseling breidt zich uit in het longweefsel en geeft zo aanleiding tot verschrompeling en verlies van elasticiteit. Tevens ontstaan storingen in het zuurstofopnemende vermogen van de long. Een en ander resulteert in kortademigheid, die vaak gepaard gaat met een droge hoest. In vergevorderde gevallen treden verschijnselen op als gevolg van zuurstoftekort in het bloed, zoals blauwzucht (cyanose). Ook leidt het voortschrijden van het asbestoseproces tot een verhoging van de bloeddruk in de longen (pulmonale hypertensie), wat weer leidt tot falen van het hart, vooral van de rechterzijde, met de daarbij horende vochtophoping in benen en buik. Hierdoor leidt deze chronische ziekte tot invaliditeit en uiteindelijk tot de dood.

asbestpleuritis

Na blootstelling aan asbest kunnen er perioden optreden met ophoping van, soms bloederig, vocht in de ruimte tussen de longvliezen (pleuraholte): pleuritis. Deze manifestatie van asbestblootstelling zal zich vaak al binnen tien jaar na het begin van de asbestblootstelling voordoen. Soms is er zó veel vocht dat de ontplooiing van de long belemmerd wordt en er (herhaaldelijk) via puncties vocht verwijderd moet worden. Het vocht heeft geen bijzondere kenmerken, waardoor het vaak moeilijk is de relatie met asbest te leggen. De verschijnselen van pleuritis verdwijnen na verloop van tijd veelal spontaan, maar kunnen ook weer terugkomen. Als gevolg van deze pleuritiden kunnen vergroeiingen tussen de longvliezen ontstaan. Zo kunnen ‘zwoerdvorming’ en verschrompeling optreden, die in ernstige gevallen leiden tot longfunctiestoornissen en kortademigheid.

longkanker

Onder de verzamelnaam longkanker worden de kwaadaardige aandoeningen gevat die ontstaan in de long. Het maligne mesothelioom en uitzaaiingen in de long vanuit andere organen vallen hier niet onder. Longkanker is in Nederland de belangrijkste oncologische doodsoorzaak bij mannen. Van de mannen die in Nederland sterven aan kanker, kwam in 2005 ongeveer 30 procent voor rekening van longkanker. Het overeenkomstige getal voor vrouwen bedraagt ongeveer 15 procent. Ongeveer 80 tot 90 procent van alle longkanker is het gevolg van de blootstelling aan kankerverwekkende stoffen in tabaksrook. Daarnaast heeft epidemiologisch onderzoek industriële processen en bij die processen toegepaste stoffen geïdentificeerd die een verhoogd risico op longkanker opleveren. Werkzaamheden met asbest vormen daarbij een belangrijke categorie. Uit de aard van de tumor valt echter niet af te leiden wat de oorzaak van het kwaadaardige gezwel was.

mesothelioom

Het maligne mesothelioom is een kwaadaardig gezwel dat in de meeste gevallen binnen één tot twee jaar tot de dood leidt. Het treedt meestal op in het longvlies, maar kan ook in het hartzakje of in het buikvlies voorkomen. Behandeling heeft slechts in zeer uitzonderlijke gevallen tot genezing geleid. Bij omstreeks 80 procent van de patiënten kan een relatie met blootstelling aan asbest in het verleden worden vastgesteld. In de overige gevallen kan in de praktijk geen andere oorzaak dan asbestblootstelling aannemelijk worden gemaakt. De beschikbare gegevens bieden onvoldoende aanwijzingen om te veronderstellen dat een maligne mesothelioom pas boven een bepaalde asbestblootstelling optreedt. De Gezondheidsraad heeft daarom in een advies gesteld dat bij iedereen die een maligne mesothelioom krijgt en die vroeger gewerkt heeft in een beroep waarin blootstelling aan asbest voorkomt, moet worden aangenomen dat de ziekte is ontstaan door blootstelling aan asbest. De latentietijd vanaf het begin van de blootstelling tot de manifestatie van het maligne mesothelioom varieert van 20 tot 50 jaar.

pleura verdikking

Asbestvezels kunnen een reactie veroorzaken in het longvlies (pleura) met een verdikking (verbreding) als gevolg. Na verloop van tijd zullen deze verdikkingen, die soms ook dubbelzijdig optreden, veelal verkalken. Zij worden pleuraplaques genoemd. Deze plaques ziet men vaak bij mensen die aan asbest blootgesteld zijn geweest. Ze worden meestal bij toeval gevonden. Als de plaques nog niet zijn verkalkt, worden ze gemakkelijk aangezien voor vetweefsel dat onder het longvlies ligt. In uitzonderlijke gevallen hebben de plaques een flinke omvang en kunnen ze aanleiding geven tot longfunctiestoornissen.